Animisme en traditioneel geloof

De bevolking van Indonesië aanbad zon, maan en sterren. Zij geloofden aan goede en slechte geesten en deden aan voorouderverering.
De gestoven voorouders bleven volgens hun opvattingen belangstelling tonen voor het lot van hun nakomelingen. Om de zielen of geesten der gestorven voorouders in de buurt der desa's (= dorpen) te doen verblijven, waarvan men meende, dat daar een zegenende invloed van uitging, maakten de bewoners beeldjes van steen en hout, die de overledenen voorstelden, om die te vereren.

Ook werden voor datzelfde doel bij verschillende plechtige gebeurtenissen wayangvoorstellingen gehouden. Wat 't wayangspel en dus de dalang (= wayang- bespeler) was voor de bewoners van Midden-Java, was de tukang pantun (zanger) voor de West-Javabewoners.
De kwade geesten hielden zich volgens de begrippen der bewoners schuil in rivieren, stenen, bomen, bergtoppen enz. enz. Deze geesten konden het de mensen zeer lastig
maken. Daarom trachtte men ze door toverformulieren te bezweren en door offers vriendelijk te stemmen. De inheemse bevolking beschouwde de waringin als heilig. Nog heden ten dage bezit deze prachtige schaduwgevende boom, die vele dorpspleinen (alun-alun) met zijn brede takken versiert, zijn volle heiligheid in de volksmond.

Bovenvermelde geestenverering heet Animisme d.i. de voorstelling, dat alles in de omgeving in dieren- en plantenwereld, het bewerkte en het onbewerkte, ieder voorwerp, groot of klein, een ziel heeft.
Momenteel is het Animisme nog lang niet verdwenen, al zijn de meeste Indonesiërs thans moslims geworden. Animistische en zelfs pré-animistische voorstellingen worden nog veel aangetroffen bij bepaalde stammen in Indonesië.

De animist gelooft ook in het bestaan van een persoonlijke ziel van de mens; meestal wordt de schaduw hiervoor aangezien. Gedurende de slaap verlaat de ziel het lichaam; wat zij ziet wordt door de slapende gedroomd. Deze korte afwezigheid schaadt het lichaam niet; duurt zij echter te lang, dan zal de mens sterven.
Vandaar, dat men de ziel probeert vast te houden; het leggen van banden om polsen en enkels is een van de middelen hiertoe.

Is de mens gestorven, zo leeft de ziel voort. Zij zal steeds geneigd zijn om terug te keren naar de plaats, waar het lichaam gebleven is, maar de achtergeblevenen zijn daar niet erg op gesteld; een ziel haalt immers andere zielen!
Vandaar dat men bij het wegbrengen van het lichaam de ziel probeert te misleiden.
Men draagt het lijk door een speciaal daarvoor gemaakte opening naar buiten.
Men loopt er snel enige malen mee om het huis heen, en men keert, nadat de plechtigheid is afgelopen is, langs een andere weg naar huis terug.

Wanneer het lichaam is vergaan, begint de reis van de ziel naar het zielenland; maar ook van daaruit blijven de geesten van de overledenen belangstellen in de samenleving, van welke zij op aarde deel uitmaakten. Doen zij daden, die de geesten onaangenaam zijn, zo zullen deze hen met hun wraak treffen. Vandaar, dat men tot geen handeling van enig gewicht zal overgaan zonder naar de wil van de voorouders geïnformeerd te hebben.

In elke desa is wel iemand, aan wie men de kracht toeschrijft, de wensen der geesten te kunnen lezen; deze 'priesters' oefenen uiteraard een grote invloed uit; zij nemen bij alle voorkomende gelegenheden de leiding.

Tot de voornaamste geesten op Java kan de danyang (danhyang) genoemd worden.
Dit is een onzichtbare geest of genius waarvan gezegd wordt reeds lang vóór het bestaan van de desa ter plaatse of in de onmiddellijke nabijheid daarvan zijn verblijf gehouden te hebben. Hij is de beschermer van de plek waar hij zetelt en van de desa die later gesticht werd. Hieraan dankt hij de naam baureksa, dat wil zeggen, behoeder, beschermer. Van de danyang komen alle zegeningen en al het geluk waarop de desa zich kan verheugen, maar ook alle beproevingen en ongelukken wanneer men verzuimt hem eer te bewijzen.

Wat de danyang voor de desa is, is de demit voor de grote plaatsen en steden.
Naar algemeen geloof is de demit groter dan de danyang hoewel men hem geen bepaalde vorm of gedaante toekent

Volgende pagina: enkele bekende geesten: pontianak, blorong, gendruwo >>