Mikul dhuwur, mendhem jero

Basis Woordenlijst Nederlands - Javaans  (Ngoko)

 

Sinds 2005


Javaans is de dagelijkse taal van hen die zichzelf Javaan noemen, of die met deze taal zijn opgegroeid. Het wordt gesproken door ca. 85 miljoen inwoners in de Indonesische archipel, voornamelijk in provincies West Java, Midden Java, Yogyakarta, Oost Java en Lampung en Banten.

Zie ook  << Inleiding Vorige pagina

Javaans | sinau basa jawa -  Ik spreek Javaans Indonesië telt om en nabij de tweehonderdvijftig miljoen inwoners (ruim vier procent van de totale wereldbevolking). Ongeveer de helft daarvan woont op het eiland Java, dat slechts viermaal zo groot is als Nederland.
Java is dus ruwweg tweemaal zo dichtbevolkt als Nederland. Ongeveer tweederde van de Javanen – in totaal zo’n tachtig miljoen mensen – heeft het Javaans als moedertaal. Daarmee is het Javaans een van de belangrijkste regiotalen van Indonesië.
Het Indonesisch, de officiële nationale taal, wordt met name in de formele sfeer – buitenshuis, op kantoor of bij ontmoetingen met onbekenden – gesproken, terwijl men zich in de informele sfeer bij voorkeur in het Javaans uitdrukt. Volgens officiële cijfers van het Indonesische Ministerie van Onderwijs en Cultuur (Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan) bedraagt het aantal Javanen dat in de thuis- en familiesfeer Indonesisch
spreekt slechts de helft van het aantal dat zich bedient van het Javaans.

(Uit het voorwoord van: Rob van Albada en Th. Pigeaud, Javaans Nederlands woordenboek, herziene uitgave gemoderniseerd en aangevuld, KITLV Uitgeverij Leiden 2007

Enkele regels vooraf

1. Waarschuwing vooraf: Het zeer informele ngoko moet u niet beschouwen als HET Javaans en gebruikt u deze woorden of zinnen slechts in gesprekken met goede (intieme) vrienden, in familiaire- en informele kring! En gebruikt u het ook niet in gesprekken met ouderen.
2. De accenttekens zijn geplaatst voor de
uitspraak!
 

  1. Het onbepaald lidwoord "een" blijft in het Javaans onvertaald.
  2. De bepalende lidwoorden "het" of 'de" worden vertaald met "iku", ook in de betekenis van "dat" of "die".
  3. Zelfstandige naamwoorden of werkwoorden kunnen zonder verandering van vorm zowel enkel- als meervoud zijn.
  4. "Hebben" en "zijn" als hulp- of koppelwerkwoorden worden in het Javaans niet vertaald.
  5. "Hebben" in de betekenis van bezitten wordt vertaald met "duwé".
  6. "Zijn" in de betekenis van "aanwezig zijn" wordt vertaald met "ana".
  7. Wat in de gedachte op de voorgrond staat in de zin c.q. het belangrijkste is, wordt vooraan geplaatst.
  8. De zinsbouw is in de regel: Onderwerp - werkwoord - bepaling.
Enkele eenvoudige zinnen
Het huis Omah.
Dit huis Iki omah.
Dat huis is groot. Omah iku gedé.
Dat is een groot huis. Iku omah gedé.
Dat grote huis Omah gedé iku.
groot gedé
Dat is warm water. Kaé banyu panas.
kaé  = daar ginds, daar in de verte.
Dit water is koud Banyu iki adem.
water banyu
koud adhem
warm panas
zoet legi
zout asin
Dit bord is schoon.
schoonmaken
Iki piring resik.
resik-resik
het bord piring
gekookte rijst Sega godog (bhsI: nasi rebus)
rijst sega (sego)
koken godog
schoon, rein resik
Jij hebt een grote kast. Kowé duwé  lemari gedé.
hebben duwé
Ik koop een kleine kast. Aku tuku meja cilik.
kopen tuku
te koop didol
BI: dijual (ter verkoop aangeboden)
klein. cilik
Die stoel is duur. Kursi iku larang.
duur larang
Adi slaapt op de bank. Adi turu ing bangku.
slapen turu
Rio is boos. Rio nesu.
boos zijn nesu
Ik ga naar huis Aku mulih.
naar huis gaan mulih
Ik wil gaan. Aku arep lunga.
Ik wil eten. Aku arep mangan.
Eet aub. Mangga d(h)ahar (Monggo d(h)ahar)
Eet smakelijk Sugeng dahar.
Ik ga weg.
gaan
Aku lunga
lunga
willen
niet willen; neen - ik wil niet
arep
moh; ora gelem

tot de dood ons scheidt

mati urip karo kowé
 

Voorbeelden met sugeng (K) - bahasa Indonesia : selamat


Welkom. Sugeng rawuh. (K)
Alstublieft (als uitnodiging)
 
Mangga (Monggo)
Pardon Nuwun sèwu; Bahasa Indonesia: permisi
Met uw permissie (toestemming) Kula Nuwun (K)
Hoe gaat het? 1. Piyé kabaré? ; Piyé kabarmu?
2. Pripun kabaré?; Kadospundi
kabaré sampeyan?
3. Kepripun kaberipun?
4. Kadospundi pawartosipun? (Krama)
Hier Wonten mriki
Daar Wonten mriko.
Waar? Nèng endi?
Wie?
Hoe heet u?
Sopo?; Sinten?
Sinten asmanipun? (K); Asmanipun sinten?
Goede morgen. Sugeng enjing.
Goedendag. Sugeng siang.
Goede middag. Sugeng sonten.
Goede avond. Sugeng (n)dalu.
Goede reis. Sugeng tindak.
Smakelijk eten. Sugeng d(h)ahar
Welterusten. Sugeng sare.
Gefeliciteerd met jouw verjaardag. Sugeng ambel warsa;
Sugeng mengeti tanggap warsa (warso)

Gelukkig Nieuw Jaar Sugeng (mengeti) warsa enggal (K);
Slamet taun baru (N)
Zalig Kerstfeest Slamet Natal (N); Sugeng Dinten Natal (K), vergelijk  BI: Selamat Hari Natal.
Zalig Kerstfeest en (een gelukkig) nieuw jaar Sugeng Natal lan warsa enggal (K);
Slamet Natal lan taun baru
warsa=jaar (KI.  formele taal, boekentaal)
enggal = nieuw (Ngoko: anyar)

Mijn oom heet Sugeng Waluyo Pakdhéku asmané (jenengé N.) Sugeng Waluyo
(asma - naam)
Dank u, dank zeggen.
beleefd zeggen
vragen
Matur Nuwun.  Matur Suwun (K)
matur
nuwun;  suwun, nyuwun
Het woord ngoko is eigenlijk afgeleid van ngomong (praten) en  kowé (jij). Jij-en en jouw-en, en komt dus geheel overeen met het Franse tutoyer, met jij en jou aanspreken.
Voor Javanen is dit het "laagste" javaans.
Maar zelfs in het ngoko zijn er diverse graden van beleefdheid.
Ngoko wordt gesproken in de informele sfeer, tussen vrienden, kennissen en familieleden.  Indien er sprake is van een status- of groot leeftijdsverschil gaat men over op de beleefde taal (basa) - Krama of Madya.

Ook in ons Nederlands kennen wij dit onderscheid (nuance) in gewone, dagelijkse, taal (Ngoko) en de  beleefde (basa Krama) taal. Het maakt degelijk wel verschil uit of wij zeggen: "uw echtgenoot" of "je vrouw (wijf)", "hou je mond" (Indonesisch: diam; Javaans: meneng; mingkem (grove taal) )
of "wilt u niet praten" (zwijg a.u.b.).
En tussen  "hou je bek" of "hou je snavel" (zeer grof, immers bek en snavel slaan op een dier) en "hou je mond" bestaat natuurlijk ook een zeer groot verschil.
In het Javaans bestaat dan ook een verschil tussen bijvoorbeeld "vreten",  "badhok" (zeer grove taal) en "eten",  "mangan" of "dhahar".

Ik heb de rijst al gegeten
1.  Aku wis mangan segané  (Ngoko)
2.  Kula sampun nedha sekulipun (Krama)
3.  Kula sampun nedha sekulipun (KI)
4.  Bapak sampun dhahar sekulipun (KI) - dhahar wordt hier gebruikt om te spreken over een persoon die ouder is, voor wie men respect heeft, etc.

Het Krama is geen op zichzelf staande taal. De meeste woorden van het Krama zijn gewoon Ngokowoorden. Omdat echter de meest voorkomende woorden in Krama en Ngoko verschillend zijn, krijgt men op het eerste gehoor de indruk, dat er twee verschillende talen worden gesproken. Wil een Javaan zeer eerbiedig en beleefd spreken over hooggeachte personen, dan gebruikt hij hoog-Krama of Krama Inggil-woorden om dingen aan te duiden, die op deze personen betrekking hebben. Deze woorden worden dan ingelast in het Ngoko of Krama. Het Krama-Inggil wordt door de gemiddelde en gewone Javaan niet gesproken.

Ook in het Indonesisch gebruikt men specifieke woorden, bijvoorbeeld voor
het doodgaan, sterven, overlijden = mati.

-mangkat - voor hooggeplaatste personen. Wordt zelden gebruikt.

-gugur - soldaten die tijdens de oorlog sterven. Wordt zelden gebruikt.
 Maar ook voor het vallen van bladeren
 musim gugur = herfst.

-wafat - voor als goed bekendstaande personen die op hoge hoge leeftijd komen te
 overlijden. Formeel.

-meninggal dunia - als boven maar nu door een ziekte komen te overlijden.

-tewas - voor personen die overlijden bij een ongeluk, bomaanslag, hongersnood,
 natuurramp etc.

-mampus - voor slechteriken. Niet netjes, geen net taalgebruik.

-mati - voor dieren. Wordt nu ook gebruikt voor (alle) personen, dus Indonesiërs
 begrijpen u wel wanneer u alleen dit woord gebruikt.

Vergeet ook niet het gebruik van dia (hij/zij) en Beliau (respectvol)


Zie ook de samenvatting (Ngoko - Madya - Krama )>>>




Voor degenen die heel veel belangstelling hebben voor de grammatica van het Javaans:

Leerboeken:
1. Inleiding tot het modern Javaans door J.J. Ras met bijbehorende hulpboek, Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde te Leiden.
Het ISBN: 90 6765 073 0.
2. Hedendaags Javaans, Ben Arps, Els Bogaerts, Willem van der Molen, Ignatius Surpriyanto en Jan van den Veerdonk met medewerking van Betty Litamahuputty. Opleiding Talen en Culturen van Zuid-Oost Azië en Oceanië. Universiteit Leiden, 2000, Semaian 20. Het ISBN 90-73084-30-2
3. Een goed recht toe recht aan en van veel tabellen voorziene naslagwerkje over de Javaanse grammatica is:
Javanese grammar for students,
STUART ROBSON. Clayton, Victoria: Monash University Press, 2002. 132 pag.,  ISBN 1876924128.
4. Javaans schrift, W. van der Molen,x + 129 pp., ills. ISBN: 90-73084-09-1. Semaian 8 / 1993
5, TATA BAHASA JAWA MUTAKHIR , Wedhawati, dkk, 726 pp, uitgegeven door Kanisius Yogyakarta, gereviseerde uitgave 2006, ISBN 979-21-1037-2


Woordenboeken:
1. Javaans-Nederlands woordenboek, Rob van Albada, Th. PigeaudHerziene uitgave, gemoderniseerd en aangevuld. Leiden: KITLV Uitgeverij, 2007, xxxii + 1,085 pp. ISBN 9789067183089. Prijs: EUR 49.50 (hardcover).
2. Nederlands-Javaans handwoordenboek, Th. Pigeaud, Drs. Theo A. Vermolen. Wolters Noordhof NV, Groningen, 2001, 663 pp (hardcover).
3. Javanese English dictionary,  Stuart Robson, Singgih Wibisono, Periplus Editions Ltd 2002 (Hongkong), ISBN 0-7946-0000-X
4. Baoe sastra Walandi-Djawi, of Nederlands-Javaans woordenboek, 1936

N= Ngoko (familiair)
K= Krama (hoffelijk)
KI = Krama Inggil (respectvol)
B= Bahasa Indonesia


<<  Vorige pagina: inleiding - het Javaanse Schrift en links om het Javaanse font te downloaden | Volgende pagina >>

Zie ook: spreektaal en de invloed van het Javaans op het Indonesisch >>

 Astaga