Basis Woordenlijst Nederlands - Javaans (Ngoko)
Javaans is de dagelijkse taal van hen die zichzelf Javaan noemen, of die met deze taal zijn opgegroeid. Het wordt gesproken door ca. 85 miljoen inwoners in de Indonesische archipel, voornamelijk in provincies West Java, Midden Java, Yogyakarta, Oost Java en Lampung en Banten.
Zie ook << Inleiding Vorige pagina
Indonesië telt om en nabij de tweehonderdvijftig miljoen
inwoners (ruim vier procent van de totale wereldbevolking).
Ongeveer de helft daarvan woont op het eiland Java, dat slechts
viermaal zo groot is als Nederland.Java is dus ruwweg tweemaal zo dichtbevolkt als Nederland. Ongeveer tweederde van de Javanen – in totaal zo’n tachtig miljoen mensen – heeft het Javaans als moedertaal. Daarmee is het Javaans een van de belangrijkste regiotalen van Indonesië.
Het Indonesisch, de officiële nationale taal, wordt met name in de formele sfeer – buitenshuis, op kantoor of bij ontmoetingen met onbekenden – gesproken, terwijl men zich in de informele sfeer bij voorkeur in het Javaans uitdrukt. Volgens officiële cijfers van het Indonesische Ministerie van Onderwijs en Cultuur (Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan) bedraagt het aantal Javanen dat in de thuis- en familiesfeer Indonesisch
spreekt slechts de helft van het aantal dat zich bedient van het Javaans.
(Uit het voorwoord van: Rob van Albada en Th. Pigeaud, Javaans Nederlands woordenboek, herziene uitgave gemoderniseerd en aangevuld, KITLV Uitgeverij Leiden 2007
Enkele regels vooraf
1. Waarschuwing vooraf: Het zeer informele ngoko moet u niet beschouwen als
HET Javaans en gebruikt u deze woorden of zinnen slechts in
gesprekken met goede (intieme) vrienden, in familiaire en informele kring!
2. De accenttekens zijn geplaatst voor de
uitspraak!
- Het onbepaald lidwoord "een" blijft in het Javaans onvertaald.
- De bepalende lidwoorden "het" of 'de" worden vertaald met "iku", ook in de betekenis van "dat" of "die".
- Zelfstandige naamwoorden of werkwoorden kunnen zonder verandering van vorm zowel enkel- als meervoud zijn.
- "Hebben" en "zijn" als hulp- of koppelwerkwoorden worden in het Javaans niet vertaald.
- "Hebben" in de betekenis van bezitten wordt vertaald met "duwé".
- "Zijn" in de betekenis van "aanwezig zijn" wordt vertaald met "ana".
- Wat in de gedachte op de voorgrond staat in de zin c.q. het belangrijkste is, wordt vooraan geplaatst.
- De zinsbouw is in de regel: Onderwerp - werkwoord - bepaling.
| Enkele eenvoudige zinnen |
|---|
| Het huis | Omah. |
| Dit huis | Iki omah. |
| Dat huis is groot. | Omah iku gedé. |
| Dat is een groot huis. | Iku omah gedé. |
| Dat grote huis | Omah gedé iku. |
| groot | gedé |
| Dat is warm water. | Kaé banyu panas. kaé = daar ginds, daar in de verte. |
| Dit water is koud | Banyu iki adem. |
| water | banyu |
| koud | adhem |
| warm | panas |
| zoet | legi |
| zout | asin |
| Dit bord is schoon. schoonmaken |
Iki piring resik. resik-resik |
| het bord | piring |
| gekookte rijst | Sega godog (bhsI: nasi rebus) |
| rijst | sega (sego) |
| koken | godog |
| schoon, rein | resik |
| Jij hebt een grote kast. | Kowé duwé lemari gedé. |
| hebben | duwé |
| Ik koop een kleine kast. | Aku tuku meja cilik. |
| kopen | tuku |
| te koop | didol BI: dijual (ter verkoop aangeboden) |
| klein. | cilik |
| Die stoel is duur. | Kursi iku larang. |
| duur | larang |
| Adi slaapt op de bank. | Adi turu ing bangku. |
| slapen | turu |
| Rio is boos. | Rio nesu. |
| boos zijn | nesu |
| Ik ga naar huis | Aku mulih. |
| naar huis gaan | mulih |
| Ik wil gaan. | Aku arep lunga. |
| Ik wil eten. | Aku arep mangan. |
| Eet aub. | Mangga d(h)ahar (Monggo d(h)ahar) |
| Ik ga weg. gaan |
Aku lunga lunga |
| willen niet willen; neen - ik wil niet |
arep moh; ora gelem |
Voorbeelden met sugeng (K) - bahasa Indonesia : selamat
| Welkom. | Sugeng rawuh. (K) |
|
Alstublieft (als uitnodiging) |
Mangga (Monggo) |
| Pardon | Nuwun sèwu; Bahasa Indonesia: permisi |
| Met uw permissie (toestemming) | Kula Nuwun (K) |
| Hoe gaat het? |
1. Piyé kabaré? ; Piyé kabarmu? 2. Pripun kabaré?; Kadospundi kabaré sampeyan? 3. Kepripun kaberipun? 4. Kadospundi pawartosipun? (Krama) |
| Hier | Wonten mriki |
| Daar | Wonten mriko. |
| Waar? | Nèng endi? |
|
Wie? Hoe heet u? |
Sopo?;
Sinten? Sinten asmanipun? |
| Goede morgen. | Sugeng enjing. |
| Goedendag. | Sugeng siang. |
| Goede middag. | Sugeng sonten. |
| Goede avond. | Sugeng (n)dalu. |
| Goede reis. | Sugeng tindak. |
| Smakelijk eten. | Sugeng d(h)ahar |
| Welterusten. | Sugeng sare. |
| Gefeliciteerd met jouw verjaardag. | Sugeng ambel warsa; Sugeng mengeti tanggap warsa (warso) |
| Gelukkig Nieuw Jaar | Sugeng (mengeti) warsa enggal (K); Slamet taun baru (N) |
| Zalig Kerstfeest | Slamet Natal (N); Sugeng Dinten Natal (K), vergelijk BI: Selamat Hari Natal. |
| Zalig Kerstfeest en (een gelukkig) nieuw jaar | Sugeng Natal lan warsa enggal (K); Slamet Natal lan taun baru warsa=jaar (KI. formele taal, boekentaal) enggal = nieuw (Ngoko: anyar) |
| Mijn oom heet Sugeng Waluyo | Pakdhéku asmané (jenengé N.)
Sugeng Waluyo (asma - naam) |
| Dank u, dank zeggen. beleefd zeggen vragen |
Matur Nuwun. Matur Suwun (K) matur nuwun, nyuwun; suwun |
Maar zelfs in het ngoko zijn er diverse graden van beleefdheid.
Ngoko wordt gesproken in de informele sfeer, tussen vrienden, kennissen en familieleden. Indien er sprake is van een status- of groot leeftijdsverschil gaat men over op de beleefde taal (basa) - Krama of Madya.
Ook in ons Nederlands kennen wij dit onderscheid (nuance) in gewone, dagelijkse, taal (Ngoko) en de beleefde (basa Krama) taal. Het maakt degelijk wel verschil uit of wij zeggen: "uw echtgenoot" of "je vrouw (wijf)", "hou je mond" (Indonesisch: diam; Javaans: meneng)
of "wilt u niet praten" (zwijg a.u.b.).
En tussen "hou je bek" (zeer grof, immers bek slaat op een dier) en "hou u mond" bestaat natuurlijk een zeer groot verschil.
In het Javaans bestaat dan ook een verschil tussen bijvoorbeeld "vreten", "badhok" (zeer grove taal) en "eten", "mangan" of "dhahar".
Ik heb de rijst al gegeten
1. Aku wis mangan segané (Ngoko)
2. Kula sampun nedha sekulipun (Krama)
3. Kula sampun nedha sekulipun (KI)
4. Bapak sampun dhahar sekulipun (KI) - dhahar wordt hier gebruikt om te spreken over een persoon die ouder is, voor wie men respect heeft, etc.
Het Krama is geen op zichzelf staande taal. De meeste woorden van het Krama zijn gewoon Ngokowoorden. Omdat echter de meest voorkomende woorden in Krama en Ngoko verschillend zijn, krijgt men op het eerste gehoor de indruk, dat er twee verschillende talen worden gesproken. Wil een Javaan zeer eerbiedig en beleefd spreken over hooggeachte personen, dan gebruikt hij hoog-Krama of Krama Inggil-woorden om dingen aan te duiden, die op deze personen betrekking hebben. Deze woorden worden dan ingelast in het Ngoko of Krama. Het Krama-Inggil wordt door de gemiddelde en gewone Javaan niet gesproken.
Ook in het Indonesisch gebruikt men specifieke woorden, bijvoorbeeld voor
het doodgaan, sterven, overlijden = mati.
-mangkat - voor hooggeplaatste personen. Wordt zelden gebruikt.
-gugur - soldaten die tijdens de oorlog sterven. Maar ook
voor het vallen van bladeren
musim gugur = herfst. Wordt zelden gebruikt.
-wafat - voor als goed bekendstaande personen die op hoge hoge
leeftijd komen te
overlijden. Formeel.
-meninggal dunia - als boven maar nu door een ziekte komen te overlijden.
-tewas - voor personen die
overlijden bij een ongeluk, bomaanslag, hongersnood,
natuurramp etc.
-mampus - voor slechteriken. Niet netjes, geen net taalgebruik.
-mati - voor dieren. Wordt nu ook gebruikt voor (alle) personen, dus Indonesiërs
begrijpen u wel wanneer u alleen dit woord gebruikt.
Voor degenen die heel veel belangstelling hebben voor de grammatica van het Javaans:
Leerboeken:
1. Inleiding tot het modern Javaans door J.J. Ras met bijbehorende hulpboek, Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde te Leiden.
Het ISBN: 90 6765 073 0.
2. Hedendaags Javaans, Ben Arps, Els Bogaerts, Willem van der Molen, Ignatius Surpriyanto en Jan van den Veerdonk met medewerking van Betty Litamahuputty. Opleiding Talen en Culturen van Zuid-Oost Azië en Oceanië. Universiteit Leiden, 2000, Semaian 20. Het ISBN 90-73084-30-2
3. Een goed recht toe recht aan en van veel tabellen voorziene naslagwerkje over de Javaanse grammatica is:
Javanese grammar for students, STUART ROBSON. Clayton, Victoria: Monash University Press, 2002. 132 pag., ISBN 1876924128.
4. Javaans schrift, W. van der Molen,x + 129 pp., ills. ISBN: 90-73084-09-1. Semaian 8 / 1993
Woordenboeken:
1. Javaans-Nederlands woordenboek, Rob van Albada, Th. Pigeaud, Herziene uitgave, gemoderniseerd en aangevuld. Leiden: KITLV Uitgeverij, 2007, xxxii + 1,085 pp. ISBN 9789067183089. Prijs: EUR 49.50 (hardcover).
2. Nederlands-Javaans handwoordenboek, Th. Pigeaud, Drs. Theo A. Vermolen. Wolters Noordhof NV, Groningen, 2001, 663 pp (hardcover).
3. Javanese English dictionary, Stuart Robson, Singgih Wibisono, Periplus Editions Ltd 2002 (Hongkong), ISBN 0-7946-0000-X
N= Ngoko (familiair)
K= Krama (hoffelijk)
KI = Krama Inggil (respectvol)
B= Bahasa Indonesia
<< Inleiding Vorige pagina | Volgende pagina >>
Zie ook: spreektaal en de invloed van het Javaans op het Indonesisch >>