Het Javaans - Beknopte inleiding


Aksara Jawa - Hanacaraka Javaans is de dagelijkse taal van hen die zichzelf Javaan noemen, of die met deze taal zijn opgegroeid. Het wordt gesproken door ca. 85 miljoen inwoners in de Indonesische archipel, voornamelijk in provincies West Java, Midden Java, Yogyakarta, Oost Java en Lampung en Banten.

Het wordt gebruikt in die gevallen waar het Indonesisch niet gewenst of geschikt is, bijvoorbeeld tijdens een Javaanse ceremonie of bij de dagelijkse communicatie met andere Javanen.  Daarnaast heeft het Javaans een andere dimensie die literair kan worden genoemd, die niet alleen de geschreven tekst omvat maar ook vele vormen van theater zoals ketoprak (komisch toneel), en de wayangvoorstelling.
Voorts heeft het Javaans een eigen karakterschrift (Aksara Jawa) dat is afgeleid van het Pallawa uit het vroegere Zuid-India. Dit Javaans schrift wordt weliswaar onderwezen op middelbare scholen in Indonesië en aan universiteiten bij studierichtingen waar Javaanse teksten worden gelezen, maar in de praktijk wordt het nauwelijks gebruikt.

Het Javaans schrift werd begin (02) november 2009 door de werelderfgoedorganisatie Unesco erkend. Voor het schrift is een zogenoemde Unicode gemaakt, waarmee de taal een officiële standaard voor computergebruik krijgt.

Geschiedenis van het Javaans schrift

In Suriname is het schrift in opkomst onder mensen die het Javanisme aanhangen. Het Javaans schrift heeft een lange geschiedenis die teruggaat tot de 5e of zelfs de 4e eeuw. Het schrift is geïmporteerd uit India. Door diverse lokale ontwikkelingen heeft het schrift een geheel eigen karakter gekregen en is het niet meer te herkennen of te lezen door iemand uit India die het oorspronkelijke schrift toevallig zou kennen.
 
Door economische invloeden is het Javaans schrift vervangen door het Latijns schrift. Je kunt op één bladzijde veel minder in tekst kwijt aan Javaans schrift dan in het Latijns schrift. Dit heeft er langzaam, maar zeker tot geleid dat definitief werd overgegaan op het Latijns schrift. En dan is er nog een culturele factor. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog zaten de Japanners in Indonesië en zij verboden het gebruik van inheemse schriften. Dat was de genadeslag. Na de oorlog is het niet meer teruggekomen.

(Uit: Interview Radio Nederland Wereldomroep met Willem van der Molen van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde)

Direct verwant aan het Javaans zijn het Sundanees dat wordt gesproken op West-Java, het Madurees dat wordt gesproken op Madura en de aangrenzende gebieden op Oost-Java,
en het Balinees dat ook wordt gesproken op West-Lombok.

Javaans wordt niet alleen gesproken in genoemde gebieden. Immers, veel Javanen zijn in de loop der eeuwen verhuisd naar andere delen van de Indonesische archipel, waarbij zij hun taal met zich meenamen.
Historisch gezien waren de sultanaten van Cirebon en Banten op West-Java Javaans.
Door het proces van transmigratie in de twintigste eeuw werd het Javaans eveneens gebracht naar Lampung op Zuid-Sumatra, Kalimantan, Sulawesi en andere eilanden.
Voorts is het grootste gedeelte van de huidige bevolking van Jakarta Javaans van oorsprong.
Dan bestaan er al meer dan 100 jaar een Javaans sprekende gemeenschap in Suriname in Zuid-Amerika evenals kleinere in Nederland en New Caledonia. De Javaanse-Surinamers spreken de Surinaamse variant van  het Javaans.

Onder Surinaams Javaans verstaan we het Javaans zoals dat zich in Suriname ontwikkeld heeft. Het is de taal die gesproken wordt door een groot deel van de nakomelingen van de immigranten uit Nederlands-Indië. De basis van het Surinaams Javaans is het Javaans zoals dat op het eiland Java gesproken wordt.

Opmerking: het is nog niet zo zeker dat het Javaans van  Solo of Yogya door alle Javanen wordt geaccepteerd als het standaard Javaans. Er bestaan vele al dan niet sociaal bepaalde regionale varianten en dialecten. Ook op kleinere schaal, tot zelfs in de dorpen toe, bestaan er verschillen.
Aksara Jawa - Hanacaraka
Voor degenen die geïnteresseerd zijn in Huruf Jawa c.q. Hanacaraka:

Hanacaraka V 1.0 (Ziddu)

Hanacaraka v1.0 (Mediafire)

Font Hanacaraka.ttf (Sayoga)

Font Hanacaraka.ttf (Mediafire)

Carakan v1.0.1 - Carakan  Konversi Latin ke Aksara Jawa HANACARAKA; Konversi HANACARAKA ke LATIN

Aturan baku penulisan aksara jawa

Layout keyboard Aksara Jawa (pdf)


Volgende pagina Javaans woordenschat >>