Het Zelfstandig Naamwoord

Het zelfstandig naamwoord in het Indonesisch heeft geen lidwoord, geen meervoudsvorm en geen naamvalsvormen. Kuda kan dus (afhankelijk van de context) betekenen: het paard, een paard of de paarden.

Om een zelfstandig naamwoord te vormen, maakt men in het Indonesisch gebruik van de navolgende voor- en achtervoegsels:

Het achtervoegsel an

lukis	lukisan	schilderij
ajar	ajaran	les, onderricht
kubur	kuburan	graf
selamat	selamatan	ceremoniële maaltijd
kenal	kenalan	bekende, een kennis
ukur	ukuran	maat
makan	makanan	voedsel, het eten
minum	minuman	drinken, drank
sayur	sayuran	groenten
kotor	kotoran	vuil, vuilnis, afval

Veel zelfstandige naamwoorden die op -an eindigen en die in relatie staan tot een werkwoord, hebben de betekenis van 'het resultaat' van de handeling die door dat werkwoord wordt uitgedrukt:

latih - melatih - latihan oefening
lukis - melukis - lukisan schilderij
atur - mengatur - aturan regeling
goreng - menggoreng - gorengan gebraad
sarap - menyarap - sarapan ontbijt
karang- mengarang - karangan opstel, verhandeling
kumpul - mengumpul - kumpulan verzameling, samenkomst, vereniging
makan - (me)makan - makanan eten, voedsel
minum - minuman drank
bangun - membangun - bangunan gebouw, bouwwerk, bouwsel
ajar - mengajar - ajaran les
tutup - menutup - tutupan deksel
timbang - menimbang - timbangan het gewogene (of weegschaal)
pikir - memikir - pikiran gedachte
potong - memotong - potongan afkorting, vorm, model, snee, snit

b. Geplaatst achter bijvoeglijke naamwoorden kunnen met het achtervoegsel 'an' ook zelfstandige naamwoorden gemaakt worden:

manis - manisan zoet- zoetigheid
kotor - kotoran vuil - vuilnis

c. Soms betekent het achtervoegsel 'an': voorzien van datgene wat het grondwoord aangeeft:

duri - durian - voorzien van stekels (een grote, bruinachtige vrucht, met een puntige schil, en een penetrante geur)
rambut - rambutan - voorzien van haar (een kleine, rode, harige vrucht, die zoet en sappig is.

Het voorvoegsel pe

1. Bij het gebruik van het voorvoegsel pe- , kan het zelfstandig naamwoord dat daarmee wordt gevormd de betekenis hebben van:

a. een (gebruiks)voorwerp of het middel waarmee een handeling wordt verricht - zoals door het werkwoord wordt uitgedrukt.
saring - menyaring - penyaring zeef, filter
potong - memotong - pemotong snijder, voorwerp waarmee gesneden wordt
timbang - menimbang - penimbang weegschaal, adviseur
 
b. een persoon die een handeling verricht.

pengambil pemburu pengikut penjual pengasih pelukis pemula penyanyi penari

pe + ambil pe + buru pe + ikut pe + jual pe + kasih pe + lukis pe + mula pe + nyanyi pe + tari

iemand die neemt. iem. die jaagt, jager iem. die volgt, volger iem. die verkoopt, verkoper iem. die geeft, gever iem. die schildert, schilder iem. die begint, beginner iem. die zingt, zanger iem. die danst, danser

laku - melakukan - pelaku uitvoerder, bedrijver, dader
latih - melatih - pelatih trainer, oefenmeester
tipu - menipu - penipu bedrieger
tulis - menulis - penulis schrijver

2. Is het stamwoord een bijvoeglijk naamwoord, dan duidt het zelfstandig naamwoord dat daarvan gevorm kan worden op een persoon die die eigenschap bezit.

muda - pemuda jongeman
malas - pemalas luilak
mabuk - pemabuk dronkaard

pe + an

ajar - pelajaran (les, studie)
labuh - pelabuhan (aanmeren, aanleggen, ankeren - de haven)
harap - pengharapan (hopen - de hoop)
latih - pelatihan (geoefend - oefening, training)
tanya - pertanyaan (vragen - de vraag)

per + an

kawin - perkawinan (trouwen - het huwelijk, de bruiloft)

Andere varianten met pe.. an zijn o.a.: peng.. - an, penge.. -an, peny.. -an.

Zelfstandige naamwoorden die worden gevormd met pe.. -an hebben de betekenis van:

1. voorval, kwestie, geval
2. een handeling die aan de gang is, proces
3. een plaats(bepaling)
4. een (gebruiks)voorwerp, middel

ke + an

Afleidingen van grondwoorden. Drukken een abstract begrip uit.
datang - kedatangan (komen - de komst)
turun - keturunan (afdalen - de afstamming)

 

Opmerking: ke...an wordt ook gebruikt om van een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord te vormen

besar - kebesaran (groot - de grootte)
tinggi - ketinggian (hoog - de hoogte)
cepat - kecepatan (snel - snelheid)

NB (bijzondere gebeurtenis)
Ik heb me verslapen - Saya ketiduran
Ik heb het heel warm (bevangen door de hitte) - Saya kepanasan

Samengevat:
U kunt het zelfstandig naamwoord herkennen aan de vorm of samenstelling ervan:

1. met pe-, zoals bij pemuda, pemenang.
2. met -an, zoals bij lukisan, ajaran.
3. met pe - an, zoals bij pelabuhan, pengharapan. *)
4. per - an, zoals bij perkawinan, persatuan.
5. met ke - an, zoals bij kedatangan, keturunan, kebijaksanaan en kekayaan.¤)
6. met -nya, zoals bij besarnya, baiknya en jatuhnya.

Van veel werkwoorden die het voorvoegsel ber of me krijgen kan het zelfstandig naamwoord gevormd worden door ber te vervangen door per,  en men/mem in pen/pem en vervolgens het achtervoegsel -an toe te voegen.
 

Stamwoord	Vervoeging	Zelfstandig Naamwoord
lukis	melukis	lukisan	schilderij
ajar	mengajar	ajaran	les, onderricht
jalan	berjalan	perjalanan	reis
jual	menjual	penjualan	verkoop
baca	membaca	pembacaan	lezing, voordracht)
main	bermain	permainan	spel
layan	melayani	pelayan	service
umun	mengumumkan	pengumuman	mededeling
beri	memberi(kan)	pemberian	bijdrage, gift, contributie
darat	mendarat	pendaratan	landing

¤)

Vaak wordt vergeten dat het voorvoegsel -ke ook gebruikt kan worden zonder het achtervoegsel -an. Dit gebeurt in deze gevallen:

kehendak  - de wil  van hendak = willen)
kekasih - de geliefde (liefje) van kasih = liefhebben
ketua - de voorzitter (de oudste) van tua is oud.