Het Zelfstandig Naamwoord


Het zelfstandig naamwoord in het Indonesisch heeft geen lidwoord, geen meervoudsvorm en geen naamvalsvormen. Kuda kan dus (afhankelijk van de context) betekenen: het paard, een paard of de paarden.

Om een zelfstandig naamwoord te vormen, maakt men in het Indonesisch gebruik van de navolgende voor- en achtervoegsels:

Het achtervoegsel an

lukis lukisan schilderij
ajar ajaran les, onderricht
kubur kuburan graf
selamat selamatan ceremoniële maaltijd
kenal kenalan bekende, een kennis
ukur ukuran maat
makan makanan voedsel, het eten
minum minuman drinken, drank
sayur sayuran groenten
kotor  kotoran vuil, vuilnis, afval
     
Veel zelfstandige naamwoorden die op -an eindigen en die in relatie staan tot een werkwoord, hebben de betekenis van 'het resultaat' van de handeling die door dat werkwoord wordt uitgedrukt:

latih - melatih - latihan oefening
lukis - melukis - lukisan schilderij
atur - mengatur - aturan regeling
goreng - menggoreng - gorengan gebraad
sarap - menyarap - sarapan ontbijt
karang- mengarang - karangan opstel, verhandeling
kumpul - mengumpul - kumpulan verzameling, samenkomst, vereniging
makan - (me)makan - makanan eten, voedsel
minum - minuman drank
bangun - membangun - bangunan gebouw, bouwwerk, bouwsel
ajar - mengajar - ajaran les
tutup - menutup - tutupan deksel
timbang - menimbang - timbangan het gewogene (of weegschaal)
pikir - memikir - pikiran gedachte
potong - memotong - potongan afkorting, vorm, model, snee, snit

b. Geplaatst achter bijvoeglijke naamwoorden kunnen met het achtervoegsel 'an' ook zelfstandige naamwoorden gemaakt worden:

manis - manisan zoet- zoetigheid
kotor - kotoran vuil - vuilnis

c. Soms betekent het achtervoegsel 'an': voorzien van datgene wat het grondwoord aangeeft:

duri - durian - voorzien van stekels (een grote, bruinachtige vrucht, met een puntige schil, en een penetrante geur)
rambut - rambutan - voorzien van haar (een kleine, rode, harige vrucht, die zoet en sappig is.

Het voorvoegsel pe

1. Bij het gebruik van het voorvoegsel pe- , kan het zelfstandig naamwoord dat daarmee wordt gevormd de betekenis hebben van:

a. een (gebruiks)voorwerp of het middel waarmee een handeling wordt verricht - zoals door het werkwoord wordt uitgedrukt.
saring - menyaring - penyaring zeef, filter
potong - memotong - pemotong snijder, voorwerp waarmee gesneden wordt
timbang - menimbang - penimbang weegschaal, adviseur
 
b. een persoon die een handeling verricht.

pengambil

pemburu

pengikut

penjual

pengasih

pelukis

pemula

penyanyi

penari

pe + ambil

pe + buru

pe + ikut

pe + jual

pe + kasih

pe + lukis

pe + mula

pe + nyanyi

pe + tari

iemand die neemt.

iem. die jaagt, jager

iem. die volgt, volger

iem. die verkoopt, verkoper

iem. die geeft, gever

iem. die schildert, schilder

iem. die begint, beginner

iem. die zingt, zanger

iem. die danst, danser


laku - melakukan - pelaku uitvoerder, bedrijver, dader
latih - melatih - pelatih trainer, oefenmeester
tipu - menipu - penipu bedrieger
tulis - menulis - penulis schrijver

2. Is het stamwoord een bijvoeglijk naamwoord, dan duidt het zelfstandig naamwoord dat daarvan gevorm kan worden op een persoon die die eigenschap bezit.

muda - pemuda jongeman
malas - pemalas luilak
mabuk - pemabuk dronkaard

pe + an

ajar - pelajaran (les, studie)
labuh - pelabuhan (aanmeren, aanleggen, ankeren - de haven)
harap - pengharapan (hopen - de hoop)
latih - pelatihan (geoefend - oefening, training)
tanya - pertanyaan (vragen - de vraag)

per + an


kawin - perkawinan (trouwen - het huwelijk, de bruiloft)

Andere varianten met pe.. an zijn o.a.: peng.. - an, penge.. -an, peny.. -an.

Zelfstandige naamwoorden die worden gevormd met pe.. -an hebben de betekenis van:

1. voorval, kwestie, geval
2. een handeling die aan de gang is, proces
3. een plaats(bepaling)
4. een (gebruiks)voorwerp, middel

ke + an

Afleidingen van grondwoorden. Drukken een abstract begrip uit.
datang - kedatangan (komen - de komst)
turun - keturunan (afdalen - de afstamming)

 

Opmerking: ke...an wordt ook gebruikt om van een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord te vormen

besar - kebesaran (groot - de grootte)
tinggi - ketinggian (hoog - de hoogte)
cepat - kecepatan (snel - snelheid)

NB (bijzondere gebeurtenis)
Ik heb me verslapen - Saya ketiduran
Ik heb het heel warm (bevangen door de hitte) - Saya kepanasan

Samengevat:
U kunt het zelfstandig naamwoord herkennen aan de vorm of samenstelling ervan:

1. met pe-, zoals bij pemuda, pemenang.
2. met -an, zoals bij lukisan, ajaran.
3. met pe - an, zoals bij pelabuhan, pengharapan. *)
4. per - an, zoals bij perkawinan, persatuan.
5. met ke - an, zoals bij kedatangan, keturunan, kebijaksanaan en kekayaan.¤)
6. met -nya, zoals bij besarnya, baiknya en jatuhnya.

Van veel werkwoorden die het voorvoegsel ber of me krijgen kan het zelfstandig naamwoord gevormd worden door ber te vervangen door per,  en men/mem in pen/pem en vervolgens het achtervoegsel -an toe te voegen.
 
Stamwoord Vervoeging Zelfstandig Naamwoord  
lukis melukis lukisan schilderij
ajar mengajar ajaran les, onderricht
jalan berjalan perjalanan reis
jual menjual penjualan verkoop
baca membaca pembacaan lezing, voordracht)
main bermain permainan spel
layan melayani pelayan service
umun mengumumkan pengumuman mededeling
beri memberi(kan)               pemberian bijdrage, gift, contributie
darat mendarat pendaratan landing
¤)

Vaak wordt vergeten dat het voorvoegsel -ke ook gebruikt kan worden zonder het achtervoegsel -an. Dit gebeurt in deze gevallen:

kehendak  - de wil  van hendak = willen)
kekasih - de geliefde (liefje) van kasih = liefhebben
ketua - de voorzitter (de oudste) van tua is oud.